02 mei 2016

Terug naar boven

Electrical Walks Berlin

Electrical-Walk-Hanseatenwegluisteren-naar-ticketautomaat-internet-of-thingsAl meer dan dertig jaar werkt Christina Kubisch met elektromagnetische inductie. Ze ontwikkelt ‘Electrical Walks’ in de openbare ruimte van steden wereldwijd. Speciale koptelefoons maken de elektromagnetische velden hoorbaar. Stromspaziergang #56 is uitgezet vanuit de Akademie der Künste in Berlijn. We liepen mee, onder begeleiding van Christina zelf. Wat was er te horen?

Stroomkabels, reclamedisplays, treinen, trams en metro’s, winkeldiefstalpoortjes, bewakingscamera’s, smartphones, ja vooral massa’s smartphones zenden voortdurend electomagnetische straling uit. De laatste jaren vermeerderen deze electomagnetische velden zich in schaal en intensiteit steeds sneller. In de stad valt er vrijwel nergens aan te ontkomen, maar met het blote oor merk je er niet veel van. Voor deze wandeling krijgen we allemaal een speciale koptelefoon waarmee we de straling wel kunnen horen.

Geluid van het internet der dingen

Vanaf de Akademie der Künste vertrekken we richting Hauptbahnhof. We bewegen ons eerst nog wat onwennig door deze normaliter onhoorbare nieuwe klankruimte. We zijn verbaasd wat er allemaal geluid maakt. Hauptbahnhof is het summum, hier strijden ontelbare velden om de aandacht. Sommige anti-diefstalpoorten hebben zo’n onaangenaam snerpend geluid dat je zo snel mogelijk wilt wegrennen. Ronddraaiende reclameborden maken daarentegen onverwacht melodieuze klanken. De kaartjesautomaten lijken in een eindeloze conversatie gewikkeld, maar met wie, of wat? Horen we hier ‘the internet of things’? Op deze wandeling komt de publieke ruimte over als het domein van dingen, niet van mensen.

Op de terugweg naar de Akademie zien we de kunstenaar met gesloten ogen zitten in de metro genietend van een klankwereld die voor haar waarschijnlijk puur muziek is geworden. Na afloop van de wandeling verteld ze ons dat de elk land, elke stad een specifiek klanklandschap heeft. Ze vertelt dat ze dit jaar een electrical walk maakt in Hong Kong. Op de vraag of de elektomagnetische velden schadelijk zijn antwoord ze lachend: ‘Da können Sie am besten ihren Arzt fragen.’

Mocht je in Berlijn zijn; de wandeling van Christina Kubisch kun je nog doen tot 29 mei. De wandeling is geprogrammeerd in het kader van de tentoonstelling “DEMO:POLIS-das Recht auf öffentlichen Raum”.

19 januari 2016

Terug naar boven

Verslag werkperiode AIR Berlin Alexanderplatz

Verslag-residency-ABA-MondriaanHet inhoudelijk verslag van de werkperiode AIR Berlin Alexanderplatz van Michiel Huijsman & Renate Zentschnig is nu digitaal gepubliceerd:

verslag residency Mondriaan
Logo Mondriaan Fonds

29 april 2015

Terug naar boven

Playground Westkreuz

oprit Ring BerlinP1090620-websiteICC BerlinNordkurve AVUS BerlinP1090735-websitestanding stillP1090685-websiteP1090703-website

Die Stadt ist unser Spielplatz- komm raus und spiel mit

VERHAALLIJNEN

Gedurende ons verblijf in Berlijn gebruiken we het gebied rondom Westkreuz als experimenteerruimte om aannames in onze theoretische research te toetsen aan een fysiek stuk stad. In het verlengde daarvan hebben we twee publieke wandelingen georganiseerd door het gebied. De eerste wandeling op 29 maart is al in een vorige blogpost besproken. De tweede wandeling was op zaterdag 18 april. Deze wandeling ging wederom uit van één van de acht interessegebieden van ons onderzoek, ditmaal ‘de verhaallijn’. Onze hypothese is dat zodra je de ene voet achter de ander zet er sprake is van een verhaallijn die zich ontrolt. Als dat zo is, wie is dan verantwoordelijk voor de verhaallijn? Is het de auteur van de wandeling of de wandelaar zelf? In hoeverre speelt hier auteurschap nog? Kan een landschap een verhaal vertellen? Welke vormen kan het verhaal aannemen? Is het verhaal talig of niet? Is het verloop lineair, indirect, veranderlijk, onderbroken, dwalend of juist statisch? We hadden Spaziergangsforscher Bertram Weisshaar uit Leipzig laten overkomen om de wandeling te leiden. We verwachtten dat hij ons meer kan vertellen over het vertellen van verhalen door te wandelen. Hij houdt zich hier al langer mee bezig. Soms op een haast klassieke manier, met begin, hoogtepunt en eind en soms op meer experimentele wijze. Zijn verhaal bij Westkreuz gaat uit van de vraag: How does high speed (highway and train) comes into the city and comes to a standstill, and what’s happening in the border zones? We wandelden drie uur door een reeks gebieden die ons steeds op een nieuwe manier confronteerden met de impact van snelverkeer op de stad. Een heel lichamelijke ervaring, waarbij we niet zozeer gefocussed waren op geluid of luisteren, maar op tempo van voortbewegen, point-of-view en sense of place. Een kort verslag:

GEKLEURDE STENEN EN VOETBALSUPPORTERS

S-Bahnhof Berlin Westkreuz, zaterdag 18 april 2015, 13.30 uur. Voetbalsupporters van FC Köln en Hertha BSC lopen luidkeels zingend en joelend over de perrons. De combinatie van talloze stemmen, voetstappen, aankomende en wegrijdende S-Bahn treinen is oorverdovend. Boven aan de trap formeert zich een groep van 20 mensen voor onze tweede research wandeling. Als we compleet zijn nodigt Bertram ons uit voor zijn rondgang om Westkreuz. Voordat we vertrekken krijgt iedere wandelaar van ons een zak met stenen gewikkeld in gekleurd zijdepapier. De stenen hebben wij de afgelopen maanden verzameld op onze dwaaltochten door Berlijn. Onze opdracht aan de wandelaars is om ze neer te leggen op die plekken waar ze graag stil blijven staan. We onderzoeken met deze opdracht of de wandelaar zich door deze handeling meer verbindt met de omgeving.

OPRIT NAAR NERGENS

Ons groepje loopt richting Messe langs een drukke weg. We slaan af naar rechts en nemen de oprit naar de Berlijnse Ring. Een oplopende lus op betonnen palen hoog in de lucht. Deze weg is niet gebouwd voor het tempo van wandelaars als wij, maar voor een snellere manier van voortbewegen. Het geeft een raar gevoel om hier te lopen. De oprit is jaren geleden buiten gebruik gesteld, Het asfalt is gescheurd en bobbelig. Er groeien planten. De oprit eindigt abrupt. We staan even stil voordat we op onze schreden terugkeren. Links raast het snelverkeer rakelings langs. Rechts hebben we uitzicht op de sporen en groene volkstuintjes met daarachter de huizen van de stad. Deze plek heeft iets avontuurlijks. Misschien omdat je hier normaliter alleen in een auto langsschiet. Links onder de Ring ligt tot ieders verbazing een groep daklozen in slaapzakken. Als we teruglopen blijven overal in gekleurd papier gewikkelde stenen liggen.

RUIMTESCHIP ICC

De parkeergarage van het gesloten ICC zou eigenlijk niet meer toegankelijk moeten zijn. Maar de deuren zijn open en we nemen de lift naar de bovenste etage. We zijn niet meer in een gebouw maar in een ruimteschip. Het uitzicht op de stad, de snelwegen en de Funkturm is overweldigend. Onder ons een verwilderd gebied doorsneden met een spaghetti van sporen en asfalt. Als we door een lichthof naar beneden kijken zien we op het parkeerdek onder ons een arrangement van banken, een tapijt en een wasrek met kleren. Wordt hier gewoond? Een security man helpt ons uit de droom. Hier worden filmopnames gemaakt en wij hebben op de filmset niets te zoeken. Vriendelijk begeleidt hij ons terug naar de uitgang.

24 RAKETTEN

We vervolgen onze wandeling en lopen over de Nordkurve van de roemruchte AVUS (Automobil- Verkehrs- und Übungsstraße). Dit is wereldwijd de eerste weg alleen voor auto’s. Hier bereikte Fritz von Opel in mei 1928 een snelheid van 238 km/h in een auto aangedreven door 24 raketten (zie YouTube filmpje). Nu is hier een parkeerplaats voor vrachtwagens. De chauffeurs zitten naast hun vrachtwagen in de zon te praten of een potje te koken. Ze bivakeren op dit terrein in afwachting van nieuwe vracht, vertelt Bertram. Dat kan dagen, soms wekenlang duren. Ze komen niet van het terrein af, blijven bij hun wagen en gaan de stad niet in. Deze parkeerplaats is voor hen Berlijn. Als we de Nordkurve verlaten via de parkeerplaats zijn overal gekleurde stenen te zien op het zwart-grijze asfalt. We vervolgen wandeling en komen bij de route die we eerder met geluidskunstenaar Peter Cusack hebben gelopen. Toen concentreerden we ons op de geluiden. Met Bertram Weisshaar ontdekken we de historische lagen van het gebied waardoor we het gebied op een totaal andere manier ervaren. Daarover een andere keer meer. Anderhalf uur en 96 stenen later zitten we aan het begin van de Kurfürstendamm bij Eiscafé Grün. Een ijsje hoort immers bij een middag buiten spelen.


  Logo Mondriaan Fonds
Mede mogelijk gemaakt door financiële ondersteuning van het Mondriaan Fonds.

08 april 2015

Terug naar boven

Het lichaam als geluidsaggregaat

Westkreuz Ku'dammWestkreuz-WalkTrains at Westkreuz-WerkstättenwegTunnel under Dreieck Funkturm

LUISTERWANDELING WESTKREUZ

Voorjaar en zomer 2014 maakten we een aantal verkennende wandelingen door de periferie van Berlijn om ons te oriënteren op toekomstige geluidsprojecten van Soundtrackcity. Een van de gebieden die we meermaals bezochten was de omgeving van S-Bahnhof Westkreuz. Een fascinerend en veelzijdig gebied, gefragmenteerd door een overdaad aan infrastructuur. Snelwegen, viaducten, tunnels, geluidswerende muren en heel veel rails snijden het gebied op in voor de wandelaar soms nauwelijks toegankelijke biotopen.
De afgelopen maanden gebruiken we dit gebied als experimenteerruimte om aannames in onze theoretische research te toetsen aan een fysiek stuk stad. We organiseren in het kader van onze research twee publieke wandelingen door het gebied.

Zondag 29 maart 2015 was de eerste. De wandeling ging uit van één van de acht interessegebieden van onze research: Het Hier en Nu. We hadden geluidskunstenaar Peter Cusack gevraagd om de wandeling te leiden, omdat hij de afgelopen maanden bij Westkreuz veel geluidsopnames heeft gemaakt en het gebied inmiddels goed kent. ‘s Ochtends om 11 uur stonden we met Peter en een kleine groep belangstellende wandelaars op S-Bahnstation Messe Süd klaar voor de wandeling.

HIER EN NU

De opdracht voor alle wandelaars was om onderweg te luisteren naar de stad en steeds in het Hier en Nu te blijven. Een pittige opdracht? Tijdens de twee uur durende wandeling stonden we stil op een aantal plekken en bediscussieerden onze geluidservaringen met Peter Cusack aan de hand van een drietal vragen: How do we hear the city? What sonic places do you identify? Do you notice any sonic boundaries?

Tijdens het nagesprek in een koffiehuis aan de Ku’damm spraken we over wat we hadden gehoord, over de werking van geluid en over hoe we ieder individueel op een andere manier luisterden. De deelnemers hadden allemaal een andere achtergrond en luisterden ieder op een andere manier naar de stad. Het gesprek ging daardoor uiteindelijk niet zozeer over de stadsgeluiden zelf, maar over hoe we ernaar luisterden.

HET GEHEUGEN VAN HET LICHAAM

Het was een bijzonder geslaagde excursie die iedereen nieuwe inzichten en ervaringen heeft gegeven. We zijn de resultaten nu aan het uitwerken. Er is veel naar voren gekomen. Te veel om alles in het korte bestek van deze blog te bespreken. Een ding willen we hier uitlichten. De ‘daily sonic experience’ zoals Peter het noemt en de invloed daarvan op het lichaam. De geluiden die we dagelijks horen slaan zich op in ons lichaam. Een proces dat grotendeels onbewust plaatsvindt en maakt dat we ons op den duur thuisvoelen op een plek. Als de geluiden er plotseling niet meer zijn voelen we ons ontheemd.

Wat zijn de geluiden die wij de afgelopen drie maanden in Berlijn dagelijks hebben gehoord? Welke geluiden hebben zich in ons lijf vastgezet? Is het het voortdurende, intense verkeersgeluid rond ons appartement aan de Alexanderplatz? De talloze auto’s, ambulances, brandweer- en politieauto’s die met loeiende sirenes beneden over straat scheuren? De krassende en krijsende roep van kraaien en meeuwen die rond het huis vliegen? Is het het zoemende geluid van de liftmotor naast ons appartement dat telkens wordt afgesloten met een doffe dreun? Of juist het 24/7 zoemen van de massieve luchtverversingsinstallaties vlak tegenover ons slaapkamerraam op de bovenste verdieping van winkelcentrum Alexa? Of is het het geluid van de doedelzak dat ‘s middags bij de juiste wind komt aanwaaien van Alexanderplatz? Of zullen het de karakteristieke geluiden van de De S-Bahn en U-Bahn zijn die ons in de toekomst het gevoel geven thuis te komen in Berlijn? We gaan het horen en laten het weten.

Met dank aan Thomas Lingens voor de foto’s.

26 maart 2015

Terug naar boven

Bericht uit een andere wereld

Stolpersteine Alexanderstraße BerlinStolperstein-detail-gisteren lag er plotseling een krans van witte rozen op de stoep voor onze flat. Toen we er naar toe liepen zagen we dat het trottoir vers was herbestraat om ruimte te maken voor drie Stolpersteine.

Vernietiging

Stolpersteine (struikelstenen) zijn goudkoperen straatsteentjes die moeten herinneren aan de door de Nazi’s uitgemoorde joden, op de plaats waar ze woonden voordat ze afgevoerd werden om te worden vernietigd. Bij ons voor de deur zijn de stolpersteine extra ontregelend omdat niet alleen de mensen zijn vernietigd maar ook het huis waar ze woonden er niet meer staat. De straat waaraan hun huis stond is ook weg. Sterker, de hele buurt bestaat niet meer. Alles is weggebombardeerd of na de 2e wereldoorlog afgebroken om plaats te maken voor een nieuwe stad met een volledig ander stratenpatroon en modernistische hoogbouw.

Socialistische Plattenbau

De flat waarin we wonen en werken is Plattenbau en gebouwd begin jaren ’60 volgens een socialistische bouw- en woonideaal. De bebouwing in deze buurt bestaat nagenoeg volledig uit drie types flatgebouwen van 10 verdiepingen hoog. Tussen de flats zijn parkeerplaatsen, wat armetierig groen, stukgelopen perken, vuilcontainers, kinderspeelplaatsen en een enkele boom. Verblijfsklimaat beneden nul. Iedereen loopt hier snel door.

De glimmende Stolpersteine zijn in deze omgeving een ontroerend gezicht. Het contrast met de strakke Plattenbau is enorm. Mensen blijven staan en staren naar de Stolpersteine. Een voorheen onzichtbare laag van deze plek is zichtbaar gemaakt.

Soundtrackcity Amsterdam is een project van: Stichting Soundtrackcities
info@soundtrackcity.nl