03 mei 2016

Terug naar boven

Westkreuz revisited

Tribune AVUSICC BerlinNordkurve op placemat in AVUS RaststatteOude oprit, ICC linksOude oprit naar de A100
Onlangs waren Michiel en Renate voor het eerst sinds hun Mondriaan werkperiode even terug op Westkreuz in Berlijn. Gefascineerd als ze zijn door dit gebied, bezoeken ze het elke keer dat ze in Berlijn zijn. Sinds 2014 gebruiken ze het als testruimte om hun hypothesen over wandelen en luisteren in de praktijk te toetsen. Michiel en Renate doen verslag van hun wandeling:

SNELHEID EN RUST

Waarom is dit gebied als testruimte zo aantrekkelijk? Misschien omdat de stedenbouwkundige gevolgen van mobiliteit hier zo extreem zijn. Snelheid en rust, bereikbaarheid en onbereikbaarheid gaan hier hand in hand. De geschiedenis van het gebied is opmerkelijk, omdat juist hier het snelverkeer is uitgevonden en ontwikkeld nog voordat het zich over de wereld heeft uitgebreid in de vorm van het snelwegennet zoals we dat nu kennen.

Westkreuz is het meest intensief gebruikte infrastructureel knooppunt van Duitsland. Het snelverkeer is massief: hier passeren dagelijks meer dan 186.000 voertuigen (verkeerstelling 2010). Nergens in Duitsland is de verkeersdichtheid hoger. Westkreuz is ook de plaats waar het snelverkeer letterlijk is uitgevonden. Hier werd in de jaren 1920 de zogenoemde Automobil-Verkehrs- und Übungs-Straße (AVUS) aangelegd, de eerste straat voor alleen auto’s.
Te voet is Westkreuz moeilijk toegankelijk, maar als je er in weet door te dringen wordt je moeite beloond met een bijzondere verzameling veelvormige min of meer openbare ruimtes. Kilometers lang kun je dwalen door ruimtes die van elkaar zijn gescheiden door een dicht vlechtwerk van snelwegen, metrobanen en spoorlijnen. Op veel plekken heerst een zonderlinge combinatie van stilte en geraas.

In dit conglomeraat van uitgestorven achteraf-straten, beboste emplacementen, in onbruik geraakte gebouwen, semi-legale moestuintjes, wilde natuur, een begraafplaats én de Nordkurve van de roemruchte AVUS organiseerden we in 2015 twee groepswandelingen. Eén onder leiding van Field recordist/sonic journalist Peter Cusack. De tweede onder leiding van Spaziergangswissenschaftler Bertram Weisshaar. Tijdens de wandeling met Weisshaar vroegen we de deelnemers aan de performatieve wandeling om in gekleurd zijdepapier gewikkelde stenen achter te laten op plekken die ze bijzonder vonden en waar ze stil wilden blijven staan.

SPOREN

We waren benieuwd hoe het gebied zich had ontwikkeld in onze afwezigheid en of er nog sporen te vinden waren van onze laatste wandeling in de vorm van in zijdepapier gewikkelde stenen. Eerdere ervaringen in het gebied stuurden onze verwachtingen en onze blik:

Liggen er nog steeds daklozen onder de afgesloten oprit naar de snelweg? Check. Nee, ditmaal geen sporen van slapers te bekennen.
Is de parkeergarage van het International Congres Centrum (ICC) weer toegankelijk? Hoewel officieel gesloten voor verbouwing konden we er vorige jaar wel in om vanaf de bovenste verdieping uit te kijken over het gebied. Nu zijn alle deuren helaas op slot. De AVUS Nordkurve is nog wel toegankelijk en staat zoals gebruikelijk volgeparkeerd met bemande vrachtwagencombinaties. De chauffeurs slaan de tijd stuk met koken, slapen of TV kijken.

SLAPEN ONDER HET RITMISCHE GEDREUN VAN SNELVERKEER

We volgen de met kasseien bestraatte weg die onder de snelweg doorloopt naar een vergeten terrein van de voormalige Reichsbahn. Deze grond was in bezit van de DDR terwijl het in West Berlijn was. We hebben deze route al vaker gelopen en verwachten hier niemand tegen te komen.
Maar ditmaal worden we ingehaald door een net iets te hard rijdende auto met Roemeens kenteken. De auto keert en stopt bij drie mannen in de verte met rolkoffers en sporttassen. Wat doen die hier? Dan zien we dat de onbewoonde bakstenen gebouwen langs de straat zijn geimproviseerd tot opvang voor asielzoekers. Er zijn hekken geplaatst en er is bewaking. Dit hadden we niet verwacht, hier in the middle of nowhere.

De drie mannen zien er gestresst uit. De oudste spreekt ons aan. We begrijpen dat hij niet wordt toegelaten tot het vluchtelingenkamp. Dat zijn geld op is? Dat hij niet weet hoe nu verder? De twee andere mannen proberen in de Roemeense auto te stappen. Wat bijna ondoenlijk is. Er zitten al mensen op de achterbank. We kijken de wegrijdende auto na en zien nu onder het viaduct van de A115 tientallen slaapzakken liggen. Uitgerekend op de plek waar we vorig jaar met Peter Cusack hebben gestaan om te luisteren naar het ritmische gedreun van het snelwegverkeer dat over het viaduct rijdt. Slapen lijkt hier onmogelijk.
De enkeling die we tegenkomen op het vervolg van onze wandeling bestuderen we nauwkeurig. Is het ook een vluchteling op zoek naar een plaats om te blijven?

Van de in zijdepapier gewikkelde stenen hebben we er geen teruggevonden. Ze zijn waarschijnlijk onherkenbaar opgegaan in hun nieuwe omgeving.

Soundtrackcity Amsterdam is een project van: Stichting Soundtrackcities
info@soundtrackcity.nl